View Categories

@dataclass: snelle nette classes (minder boilerplate, meer duidelijkheid)

4 minuten leestijd

Na dit hoofdstuk snap je:

  • wat een dataclass is en waarom het bestaat,
  • hoe @dataclass automatisch __init__, __repr__, __eq__ (en meer) voor je maakt,
  • hoe je default values doet (en waarom default_factory belangrijk is),
  • wat frozen=True betekent (immutability + hashing),
  • en wanneer je juist géén dataclass moet gebruiken.

1. Waarom bestaan dataclasses? #

Je merkt het snel als je veel “data-objecten” hebt:

class Point:
    def __init__(self, x, y):
        self.x = x
        self.y = y

    def __repr__(self):
        return f"Point(x={self.x}, y={self.y})"

    def __eq__(self, other):
        if not isinstance(other, Point):
            return NotImplemented
        return (self.x, self.y) == (other.x, other.y)
Python

Dit is veel herhaalwerk voor iets simpels.

Een dataclass doet dat voor je.

2. Eerste dataclass (veel korter, zelfde resultaat) #

from dataclasses import dataclass

@dataclass
class Point:
    x: int
    y: int

p = Point(1, 2)
print(p)        # Point(x=1, y=2)
print(p == Point(1, 2))  # True
Python

Wat je “gratis” krijgt:

  • __init__(x, y)
  • __repr__
  • __eq__
  • en handige extras zoals makkelijk vergelijken/printen

Belangrijk: die x: int en y: int zijn type hints. Ze zijn niet verplicht, maar dataclasses werken er heel goed mee (en tooling ook).

3. Default values (simpel) #

from dataclasses import dataclass

@dataclass
class User:
    name: str
    is_admin: bool = False

print(User("Alice"))
# User(name='Alice', is_admin=False)
Python

4. Mutable defaults: waarom field(default_factory=...) bestaat #

Net als bij functies en __init__ geldt:

Gebruik geen [] of {} direct als default, want dan deel je dezelfde lijst/dict.

Fout

from dataclasses import dataclass

@dataclass
class Team:
    members: list[str] = []  # ❌ gedeelde lijst
Python

Goed

from dataclasses import dataclass, field

@dataclass
class Team:
    members: list[str] = field(default_factory=list)
Python

Nu krijgt elke Team() zijn eigen lijst.

5. Validatie en afgeleide velden: __post_init__ #

Een dataclass maakt automatisch __init__, maar soms wil je extra checks of conversies.

Daarvoor is __post_init__: die draait na de auto-generated __init__.

from dataclasses import dataclass

@dataclass
class Product:
    name: str
    price: float

    def __post_init__(self):
        if self.price < 0:
            raise ValueError("Price cannot be negative")
        self.price = float(self.price)
Python

Waarom niet alles in properties?

  • Kan wel, maar __post_init__ is vaak de simpelste plek voor “init-validatie”.

6. Immutability: frozen=True #

Soms wil je objecten die niet mogen veranderen (handig voor value objects).

from dataclasses import dataclass

@dataclass(frozen=True)
class Money:
    currency: str
    amount: int
Python

Nu kan dit niet:

m = Money("EUR", 10)
m.amount = 20  # Geef fout: FrozenInstanceError
Python

Waarom is dit handig?

  • Minder bugs: state verandert niet stiekem.
  • Je kunt zulke objecten vaak veilig als dict-key gebruiken (hashing).

7. Hashing (kort maar belangrijk) #

Als je frozen=True gebruikt, kan Python meestal een __hash__ genereren die klopt bij __eq__.
Daardoor kan je Money("EUR", 10) in een set stoppen of als key gebruiken.

Als je object wél mutable is, is dat gevaarlijk → daarom is hashing vaak uitgeschakeld.

8. Wanneer gebruik je een dataclass (en wanneer niet)? #

Dataclass is top voor: #
  • “data carriers”: DTO’s, config objects, simpele domeinobjecten
  • value objects: Point, Money, Address
  • objecten waar je vooral velden hebt en weinig complex gedrag
Liever geen dataclass als: #
  • je class vooral gedrag heeft en weinig data
  • je zware invarianten hebt die je constant moet bewaken (dan past property/encapsulation vaak beter)
  • je init heel custom is (kan nog steeds met dataclass, maar dan verlies je de eenvoud)

Praktisch: begin gerust met dataclass voor simpele dingen. Als je class complexer wordt, kun je altijd refactoren.

Hartstikke goed, nu heb je de meeste concepten van OOP gehad. Zie het laatste hoofdstuk om de toepasbaarheid nog beter te leren.

Updated on januari 4, 2026

What are your Feelings